Middeleeuwse wortels en de naam Nieuwvliet
Al in de middeleeuwen lag hier een dorp met de naam Nieuwvliet, dat in 1514 voor het eerst als Nieuvliet in de bronnen opduikt.
- Betekenis van de naam: een vliet is een stroompje of waterloop, en het woord nieuw onderscheidde dit water van een oudere vliet in de buurt.
- Monniken uit Gent: de monniken van de Sint-Pietersabdij in Gent waren in de middeleeuwen druk met het indijken van deze streek, waardoor Sint Pieter, in de volksmond Sinte Pier, de beschermheilige van het gebied werd.
- Eilanden en zeearmen: het gebied lag tussen de toenmalige eilanden van Cadzand en Groede, in een landschap van kreken, schorren en geulen dat voortdurend door de zee werd bedreigd.
- Verloren aan het water: in de 16e eeuw verdween het middeleeuwse dorp door overstromingen in de golven.
Jan Adornes en het dorp Sinte Pier
In 1527 liet de Brugse handelaar en polderindijker Jan Adornes (ook wel Adornis) de Sint Janspolder bedijken, en stichtte hij daar de heerlijkheid Nieuwvliet.
- Een heerlijkheid van formaat: de nieuwe heerlijkheid omvatte ook de oudere heerlijkheden Sint Pieter en Mettenije, werd in 1529 door keizer Karel V erkend en kreeg in 1530 een eigen keur van maar liefst 164 artikelen.
- Het dorp Sinte Pier: rond een kapel gewijd aan Sint Pieter groeide het dorp Sinte Pier, ook wel Oud-Nieuwvliet genoemd, dat een stuk westelijker lag dan het huidige dorp.
- Banden met Gent: de kapel werd later een parochiekerk, waarbij het patronaatsrecht in handen lag van de Sint-Baafsabdij in Gent.
- Sint-Felixvloed (1530): al na een paar jaar verloren de dijken de strijd en overspoelde de Sint-Felixvloed het jonge dorp, waarna het herstel jaren in beslag nam.
- Verwoest door oorlog: enkele decennia later ging Sinte Pier opnieuw ten onder, dit keer niet door de zee maar door soldaten tijdens de Tachtigjarige Oorlog.
De Groote Sint Annapolder en een nieuw begin
In 1602 werd de Groote Sint Annapolder drooggelegd, en daarin groeide enkele kilometers oostelijk van de oude kapel het huidige Nieuwvliet.
- Een schans in de polder: Spaanse troepen bouwden in de nieuwe polder een schans, een aarden verdedigingswerk, die naar het verdwenen dorp de naam Sinte Pier kreeg.
- Staats gebied (1604): na de veldtocht van Prins Maurits in 1604 kwamen de schans en het dorp in handen van de Staatse troepen, en hoorde Nieuwvliet voortaan bij Staats-Vlaanderen.
- Hoge heerlijkheid: Nieuwvliet bleef een hoge heerlijkheid met een eigen rechtspraak, die van de familie Adornes overging op onder meer de families Borssele van der Hooge en De Vos; in 1790 kocht Johannes Faro haar als laatste ambachtsheer.
- Langgerekte vorm: met de drooglegging van de Kleine Sint Annapolder in 1698 kreeg het grondgebied zijn kenmerkende langgerekte vorm, aangevuld met polders als de Mettenijepolder, Adornispolder, Baenstpolder en Lampsinspolder.
Hervormden en doopsgezinden
Rond 1650 bestond de polder uit twee buurtschappen: Nieuwvliet, waar de hervormden woonden, en Sinte Pier, waar de doopsgezinden woonden.
- Doopsgezinde kerk (1656): de doopsgezinden van Sinte Pier bouwden in 1656 als eersten een eigen kerk.
- Einde van een gemeente (1777): de doopsgezinde gemeente van Sinte Pier werd in 1777 opgeheven, nadat de meeste leden waren vertrokken, en haar bezittingen gingen naar Aardenburg.
- Meer geloofsgroepen: ook rooms-katholieken en Salzburger emigranten, protestantse vluchtelingen uit Oostenrijk, vonden een plek in de polders rond Nieuwvliet.
- Sinte Pier leeft voort: de naam van het verdwenen dorp hoor je nog altijd; veel Zeeuws-Vlamingen zeggen Sinte Pier tegen Nieuwvliet, de inwoners heten Sintepiere, en elke zomer worden de Sinte Pierse Feesten gevierd.
Franse tijd en een eigen gemeente
Met de Franse inval van 1794 kwam een einde aan de heerlijke rechten en aan eeuwen van bestuur door ambachtsheren.
- Ingelijfd bij Frankrijk (1795): op 1 oktober 1795 werd het gebied bij Frankrijk gevoegd, en pas in 1814 keerde het terug onder Nederlands bestuur.
- Klein maar zelfstandig: Nieuwvliet werd een eigen gemeente, die in 1840 830 inwoners telde en zo klein was dat het vaak een burgemeester deelde met buurgemeente Groede.
De Verdronken Zwarte Polder
Een van de mooiste herinneringen aan de strijd tegen het water is de Verdronken Zwarte Polder, die in 1802 bij een overstroming verloren ging.
- Ingedijkt in 1623: de Zwarte Polder werd in 1623 aangelegd, maar bij de overstroming van 1802 brak de zee er weer doorheen.
- Half herdijkt: na de ramp werd slechts een deel opnieuw ingepolderd voor de landbouw, het gebied waar nu onder meer de camping De Zwarte Polder ligt.
- Een zeldzame slufter: het andere deel groeide uit tot een slufter, een getijdengebied achter de duinen waar bij springtij via een geul zout water binnenstroomt, met zoutminnende planten en veel vogels.
- Familie van het Zwin: vergelijkbare slufters vind je in Het Zwin, de Slufter op Texel en natuurreservaat De Westhoek in De Panne.
- Fossielen in het zand: op het strand bij de Verdronken Zwarte Polder vind je met wat geluk fossiele haaientanden, overblijfselen van een warme zee van miljoenen jaren geleden.
De Tweede Wereldoorlog en de bevrijding
In de Tweede Wereldoorlog lag Nieuwvliet midden in het gebied dat in het najaar van 1944 tijdens Operatie Switchback door Canadese troepen werd bevrijd.
- Atlantikwall: de Duitse bezetter versterkte de hele kust van West-Zeeuws-Vlaanderen met bunkers en hindernissen om een geallieerde landing te voorkomen.
- Bevrijding in de herfst van 1944: in oktober en begin november 1944 bevrijdden Canadese eenheden de polders ten zuiden van de Westerschelde; bij Cadzand gaf op 2 november het laatste Duitse steunpunt van West-Zeeuws-Vlaanderen zich over.
Van polderdorp tot badplaats
In de 20e eeuw ontdekten steeds meer vakantiegangers het brede strand bij Nieuwvliet, en uit dat toerisme groeide Nieuwvliet-Bad.
- Nieuwvliet-Bad: anders dan Cadzand-Bad is Nieuwvliet-Bad geen echt dorp, maar een verzamelnaam voor de campings, bungalowparken en vakantieparken achter de duinen.
- Gemeentelijke herindeling: in 1970 ging de gemeente Nieuwvliet op in Oostburg, en sinds 2003 hoort het dorp bij de gemeente Sluis.
- Klein dorp, grote zomer: Nieuwvliet-Dorp telt zo'n 400 inwoners, maar in de zomer wordt dat aantal vele malen overtroffen door de gasten in Nieuwvliet-Bad.
